Strona główna III. Formacja UMYSŁU POKAŻ JĘZYK! Horror z nazwiskami

Horror z nazwiskami

196
0

Tak, istny horror! Z nazwiskami, a konkretnie z brakiem odmiany nazwisk. Nieodmienianie nazwisk zatacza coraz szersze kręgi. Skąd się ta maniera, a nawet zjawisko, bierze? Z wpływu innych języków, w których nie ma rozwiniętego deklinowania, ale chyba przede wszystkim z niechlujności użytkowników polskiego języka, z lenistwa, a także z niewiedzy.

Najpierw imię

Zanim przejdziemy do zasugerowanego już we wstępie problemu, chcę zwrócić uwagę na kolejność występowania względem siebie imienia i nazwiska. Jeszcze kilka tygodni temu na niektórych wyborczych plakatach można było zauważyć błędną kolejność: nazwisko, imię.  To po prostu zły szyk wyrazów. Na pierwszym miejscu wymienia się imię, potem nazwisko. Oczywiście, w różnych formularzach znajdujemy rubryki do wypełnienia w kolejności: nazwisko, imię. Jest to uzasadnione jedynie w wypadku, gdy owe dane stanowią pozycję w urzędowych spisach, wykazach itp., w których rejestruje się nazwiska w porządku alfabetycznym. Ale na przykład, kiedy przedstawiamy się komuś, mówimy: Nazywam się Jan Kowalski, a nie Kowalski Jan.

Nie wyręczajmy się mianownikiem

W kościele najczęściej popełnianym „nazwiskowym” błędem jest pozostawianie formy mianownikowej nazwiska w dopełniaczu. Występuje to we wstępie do mszy św. (zapowiadanie intencji), w modlitwie powszechnej oraz w tzw. wypominkach – modlitwie za zmarłych. Na przykład ostatnio w pewnych parafiach – diecezji ełckiej oraz łomżyńskiej – usłyszałem: msza św. sprawowana w intencji śp. Tadeusza Łada (zamiast Łady), za duszę Mieczysława Gulan (zamiast Gulana). Dzisiaj modlimy się o Boże błogosławieństwo dla Jana i Barbary Nowak (zamiast dla Barbary i Jana Nowaków). Stosujemy liczbę mnogą w odmienianiu nazwiska małżonków. Grzecznościowo najpierw wymieniamy imię kobiety, a później mężczyzny.

Niedawno w jednej z parafii zapytałem wikariusza, któremu kilka lat temu jako klerykowi wpajałem potrzebę odmiany nazwisk: Dlaczego nie odmieniasz nazwisk? Odpowiedział: Bo proboszcz nie odmienia. Cóż za posłuszeństwo. Ciekawe, czy we wszystkim.

Co z nazwiskami obcymi?

Rozpowszechnił się szczególnie zwyczaj nieodmieniania obcych imion i nazwisk. Czy zawsze należy odmieniać nazwiska obce? Nie zawsze, gdyż są wśród nich takie nazwiska, których się nie deklinuje. Na przykład należą do nich francuskie nazwiska zakończone na: -o, -oi, -au, -ou (po zakończeniach tych mogą znaleźć się nie wymawiane litery: s lub x), na przykład: Hugo [Igọ], Dubois [Dibuạ], Marivaux [Marivọ].

Pomocny może się nam okazać Słownik wymowy i odmiany nazwisk obcych. Jego autorzy we wstępie piszą „[…] obcych nazwisk – i obcych nazw własnych w ogóle – uczymy się równocześnie wraz z nabywaniem wiedzy o obcej literaturze, kulturze, sztuce, osiągnięciach nauki i cywilizacji i dlatego w społecznym odczuciu znajomość poprawnej wymowy oraz poniekąd odmiany nazwisk słynnych pisarzy, muzyków, naukowców, reżyserów, aktorów, piosenkarzy (może mniej – sportowców i polityków) staje się miernikiem znajomości spraw reprezentowanych przez nosicieli nazwisk. Błędy w posługiwaniu się nazwiskami osób powszechnie znanych są szybko postrzegane, ocenia się je negatywnie jako przejaw nieuctwa, wręcz ośmiesza”.

Nie twórzmy indywidualnej gramatyki

Pogłębia się kryzys fleksyjności (odmiany) nazwisk funkcjonujących w polszczyźnie. Szczególnie utrwala się zwyczaj nieodmieniania nazwisk kończących się samogłoską -o, na przykład: Popiełuszko, Klimuszko, Siemaszko, Ziobro, Strumiłło. A tego typu konstrukcje są jak najbardziej odmienne, np. Strumiłło, Strumiłły, Strumille, Strumiłłę, Strumiłłą, Strumille, Strumiłło.

Na spotkaniach autorskich przy wpisywaniu dedykacji czasami spotykam stwierdzenie: moje nazwisko jest nieodmienne. Jak to? Pan czy pani sami ustalają gramatykę, wyłamując się z ogólnie panujących reguł w języku polskim. Czy tak postępując (mówiąc), są wtedy oryginalni? Nie sądzę. Raczej niedouczeni. Fleksyjność nazwisk jest historyczną cechą języka polskiego.

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here